Rencontres 2009

Muzikale en persoonlijke ontmoetingen

Woensdag
Voor mij beginnen de Rencontres in de Citadel van Calvi op woensdag 16 September, het ontmoeten begint al in de rij voor het Oratoire St. Antoine, bekende gezichten van vorig jaar. De Amichi d’A Filetta staan als vanouds vooraan in de rij, en ze vertellen over het geweldige concert van de avond ervoor. De Rencontres beginnen altijd op de dinsdag in Bastia, dit jaar had de Band of Gnawa de eer.

Het Oratoire vult zich langzaam met de abonnementhouders (zij met de armbandjes) en met genieters die maar voor één concert komen. Het eerste optreden in Calvi is van de Senegalese artiest Alblaye Cissoko.
De man komt in een prachtig wit gewaad en met een bijzonder muziekinstrument het podium op. Het instrument is een kora een van een kalebas gemaakt snaarinstrument.
Ablaye speelt virtuoos op de kora en bij het tweede nummer laat hij zijn diepe warme stem horen. Af en toe verteld hij waar hij over zingt, soms serieus maar vaker met een lach.
De combinatie van de kora met de stem van Ablaye geeft die speciale Afrikaanse sound.
Na een vraaggesprek met Philippe-Jean waarin de artiest uitleg geeft over zijn instrument, geeft Ablaye een toegift en het publiek in het volle Oratoire kun je gerust zeer enthousiast noemen.

Terwijl het Oratoire leegstroomt, stroomt de hemel leeg over Calvi, de weersvoorspellingen voor de rest van de week zijn niet zo best, we duimen voor mooi weer op de vrijdag en zaterdagavond, die concerten zullen wanneer het weer het toelaat buiten op het “Place d’Armes” plaatsvinden.

Die avond staan alle liefhebbers in de rij bij “Cathedrale Jean Baptiste”, gelukkig is het inmiddels droog. Er staat een ontmoeting met de Balkan op het programma, zowel het Bulgarka quartet als het Ensemble Tirana uit Albanië zullen hun stemmen laten horen.
Maar vóór het zover is zal eerst A Filetta optreden, de zeven mannen komen onder luid applaus op, het is duidelijk dat hier veel fans zijn, ze gaan in de bekende halve cirkel staan maar Paul stapt aan de kant, door een stembandoperatie afgelopen zomer kan hij nog niet op volle sterkte meezingen.
Ze beginnen met het Georgische lied Makharia en doen dat zo zachtjes en lieflijk dat alleen de zeven mannen lijken te bestaan, verder is het muisstil in de overvolle Kathedraal. Ook het traditionele Kyrie maakt mijn adem stokken.
Dan komt Paul erbij en wordt Rex ingezet, ik ben zeer ontroerd door de intensiteit waarmee ze het zingen én om te zien dat Jean-Luc Paul stevig vasthoudt, nadat de laatste tonen klinken gaat er een zucht door de Kathedraal. Ze besluiten met het altijd luchtige La Folie du Cardinal.

Van mij hadden ze nog best even door mogen gaan, maar het zijn de Rencontres, en daar staat het ontmoeten centraal, dus is het tijd voor Bulgarka Quartet, vier Bulgaarse dames in klederdracht.
Het is een plezier om naar deze lachend zingende dames te kijken, ze hebben er duidelijk lol in.
Opmerkelijk is het typische Bulgaarse ´gilletje`, ondanks dat je de taal niet verstaat verveelt dit kwartet geen moment, ze zingen in zoveel stijlen, later lees ik in het programmaboekje dat ze stukken zingen uit diverse regio´s van Bulgarije en dat zal het zijn wat de diversiteit geeft.
Na een daverend applaus moeten de dames wel terugkomen voor een toegift, dit is wat we willen, de toegift is grappig, het lijkt op een typisch vrouwengesprek, luid kakelend, kwebbelend.
Onder veel bravogeroep klinkt er een bulderend applaus.

Direct daarna komt Ensemble Tirana uit Albanië op.
6 mannen en een mooie dame, allen anders maar in klederdracht gekleed.
De stemmen van de mannen doen mij aan die van Les Voix de Georgie denken (die vorig jaar tijdens de Rencontres optraden), diep en zwaar klinkend. In eerste instantie hoor ik de vrouw niet, ze zingt met de mannen mee, maar dan komt er een lied dat zij zingt samen met één van de mannen, zij zuiver en helder, hij diep en met een bijzonder vibrato, een uitzonderlijke combinatie die boeit.
Dat de osmose van zes mannen en een vrouw anders is dan die van zeven mannen wordt duidelijk bij een soort van flirtliedje, de mannen bezingen haar met pretoogjes en ze zingt lichtelijk hooghartig terug, prachtig om te zien en horen.
De soms opzwepende zangen boeien tot het eind en ook bij dit Ensemble is het publiek razend enthousiast, er wordt als een bezetene geklapt met als doel een toegift, en die krijgen we.

Na deze toegift komen zowel het Ensemble Tirana als het Bulgarka Quartet op, ze zingen samen het traditionele Corsicaanse lied canta a violetta en dat klinkt bijzonder mooi, ze hebben er zelf plezier in en dat is wat het zo heerlijk maakt om naar te kijken en luisteren.
Een prachtige avond met Corsicaanse, Bulgaarse en Albanese polyfonie.

®      ®      ®

Donderdag
Het concert wat vanavond in het Oratoire gaat plaatsvinden heet Aziatische kleuren. Allereerst treed Huang Thanh op, een Vietnamese zangeres in prachtige klederdracht, ze zingt 3 slaapliedjes, elk uit een ander deel van Vietnam.
Dan komt Mieko Miyazaki uit Japan en Guo Gan uit China erbij, beiden in traditionele klederdracht. Mieko bespeeld de koto en ik heb haar in februari in Parijs gezien tijdens het Festival au fil des Voix. Guo Gan bespeeld de erhu, een chinees twee-snarig strijkinstrument.
De muziek die de drie artiesten samen maken doet sprookjesachtig aan.
Mieko verteld over de koto, het instrument uit de mandolinefamilie wordt ook in China gebruikt in een andere uitvoering.
Guo verteld en laat horen wat hij allemaal kan met de erhu, allereerst uiteraard door traditionele chinese muziek te spelen, maar hij laat ook klassiek en zelfs jazz horen.
Mieko en Guo laten samen een chinees instrumentaal nummer horen wat over paarden gaat en het is heel gemakkelijk je daarbij een aantal galopperende paarden voor te stellen.
Huang komt ook weer op het podium, inmiddels in een andere jurk, met zijn drieën laten ze nog meer nummers horen, over bloemen, vlinders…
Als laatste zingt Huang een nummer in het Japans, ik als leek hoor niet erg veel verschil met het Vietnamees, maar Mieko maakt tijdens het applaus een gebaar dat de Japanse uitspraak van Huang erg goed was. Daarna zingt Huang nog een Chinees nummer.
Ondanks dat Aziatische muziek me van tevoren niet erg aantrok vond ik het een mooi concert, dat komt vooral ook door de interactie tussen de muzikanten. Weer een geslaagde ontmoeting.

In de Kathedraal zorgen de vriendelijke gastdames er weer keurig voor dat iedereen een plekje heeft. Wanneer iedereen zit, we welkom zijn geheten én er gezegd is dat de telefoons uitmoeten wordt het licht gedimd en komen de mannen van A Filetta op.
Het nummer A L'Alivetu, is mij nog onbekend en raakt me diep, ze vervolgen met Pater Noster, L’intvitu en eindigen met Paghjella di l’Impiccati.
Het publiek is uitzinnig van enthousiasme, wat zingen de mannen mooi. Hier thuis in deze kathedraal in de Citadel, op hun geboortegrond in de Balagne lijken ze het best tot hun recht te komen.

Na A Filetta is het de tijd voor Ensemble Irkoutsk uit Siberië, 3 dames en een man komen op, ze zijn allen prachtig gekleed in luxe zijdeachtige stoffen. Hun manier van bewegen tijdens het zingen is wat wennen, ze gebruiken allen beide handen alsof er 8 dirigenten aan het werk zijn. Hun gezichten lijken onbewogen en met de zangen in dezelfde stijl is het moeilijk onderscheid te maken tussen de nummers.

De groep die daarna optreed is Assurd, een groep van 4 heerlijke Italiaanse dames, hun zangstijl is voor zover ik kan beoordelen typisch Italiaans, ze zingen vol energie, en begeleiden zichzelf soms met tamboerijnen en castagnetten, en/of accordeon, en ze hebben een flink stemgeluid. Af en toe leiden ze een liedje in, de meeste nummers gaan over vrouw zijn. Eén nummer gaat over een grote blonde blauwogige vrouw uit het noorden die verliefd wordt op een mediterrane man, het lijkt allemaal leuk te gaan, totdat hij blijkt te snurken.. op het eind van dit lied is één van de dames de tamboerijn zo aan het bewerken dat het lijkt of iemand (de man uiteraard) een flink pak slaag krijgt.
De dames hebben humor, en vooral erg veel lol met elkaar en in wat ze doen, dat weten ze uitstekend over te brengen op het waanzinnig enthousiaste publiek.
Er wordt dwingend geklapt en als toegift zingen ze een Corsicaans lied omdat het dit jaar 10 jaar geleden is dat ze met Corsicaanse muziek in aanraking kwamen: ze zingen een nummer van Alba, het klinkt anders dan wat ze eerder lieten horen, we horen dat ze ook zeer verfijnd kunnen zingen, prachtig.
Als allerlaatste nodigen ze Manu Théron uit (zanger van Cor de la Plana) en zingen een opzwepend nummer, wat een plezier, een feest om naar te kijken en luisteren.

®      ®      ®

Vrijdag
Voor het eerst in de Rencontres-geschiedenis is een theaterstuk onderdeel van het festival. De Poolse groep Teatr Piesn Kosta heeft de eer dit te gaan doen met de voorstelling Lacrimosa.
Het vindt plaats in het auditorium van Pigna, de busrit ernaartoe is prachtig.

De regisseur vertelt eerst in het Engels (een van de acteurs vertaalt in het Frans) hoe het stuk is opgebouwd en waar het over gaat. Allereerst wordt er een filmpje getoond van de Anestenaria, dit is een ritueel waarbij men over hete kolen danst, de regisseur filmde dit in Griekenland.
Dan volgt de voorstelling: vijf mannen en twee vrouwen betreden de zaal, ze zijn in lappen gehuld, het speelt zich af in Arras ten tijde van de pest in 1485. De vijf mannen en één vrouw beginnen te zingen, de andere vrouw krijst er doorheen, dat gaat door merg en been.
Het is een heftige voorstelling met aanranding en geweld, soms zingen de acteurs, en de regisseur legde van tevoren uit dat het delen uit het Requiem van Mozart zijn.
Om het stuk beter te begrijpen zijn enkele (Pools) gesproken teksten in het Frans vertaald en op de muur geprojecteerd. De intensheid van de voorstelling is enorm en ondanks dat ik het niet ten volle begrijp geniet ik.
Na de voorstelling volgt een vraaggesprek met Philip-Jean waarbij 1 van de dansers moet vertalen, maar hij is moe, ontzettend moe, toch lukt het hem om het goed te vertalen, daarbij af en toe geholpen door het publiek.

Onderweg van Pigna naar Calvi zien we het in de verte flitsen, hoe dichter we bij Calvi komen hoe harder het gaat regenen en hoe meer we beseffen dat het concert van vanavond niet buiten zal plaatsvinden. Bij de parkeerplaats aangekomen gaat iedereen zo snel als mogelijk met paraplu naar boven, naar de Kathedraal of het Oratoire, maar het valt niet mee om de Citadel in te komen, overal stroomt het water wild als een rivier. Ik kies voor de Kathedraal deze stroomt vol met publiek, ongetwijfeld is het Oratoire ook vol.
Iemand spreekt ons toe en vraagt om ons geduld, doordat het concert vanwege het weer niet buiten plaatsvindt moest alles worden omgezet, een hele organisatie.
Su Cuncurdu e Tenore de Orosei bestaat uit vijf mannen uit Sardinië, in hun ribfluwelen jasjes en met petten op zien ze er authentiek uit.
Vier van de mannen gaan tegenover elkaar staan en beginnen, het wordt duidelijk dat Sardinië niet ver van Corsica kan liggen, het klinkt bekend in de oren maar is wel anders, met diepe stemmen wordt er prachtig gezongen. Tussendoor een instrumentaal nummer met mondharmonica, mondharp en een klein fluitje, het is niet moeilijk je de mannen voor te stellen op een berg in Sardinië.
De jasjes gaan uit en de petten af, het is warm onder de lampen, een van de mannen legt het verschil uit van de stemmen, je hebt gewone Sardijnse stemmen, de bas laat een diepe warme toon horen, en je hebt de manier van Orosei, de bas laat ditmaal een diepe rauwe toon die wel een beetje aan een schaap doet denken horen.
Vanaf dat moment zingen ze op die manier, het klinkt rauw maar op een verfijnde beheerste manier.
Het publiek vind het voortreffelijk en ze komen terug voor een toegift.

Twee dames van Assurd komen op, samen met een van de Sardijnse mannen die mondharp speelt laten ze een nummer horen, dit zijn de Rencontres, muzikale ontmoetingen.
De ander twee dames sluiten aan en ze zingen een nummer dat ze gisteravond ook ten gehore hebben gebracht, met dezelfde energie en plezier.
Ze laten nog een polyfoon nummer horen, het lijken wel andere dames dan degene die met de tamboerijnen zingen,
Wederom komt Manu Théron van Cor de la Plana erbij en weer is het een feestje. Ook Assurd wordt door het publiek teruggeklapt en ze laten nog een nummer horen waarbij één van de dames zingt onder begeleiding van tamboerijn en twee andere dames met castagnetten een spectaculair dansgevecht houden.

Het publiek moet wachten, er wordt uitgelegd dat A Filetta op dat moment nog zingt in het Oratoire en dat de technici daarna de spullen uit het Oratoire moeten halen en installeren.
Onverwacht en ongeprogrammeerd komt een Oezbeekse man zingen, hij zingt twee opera-achtige liederen. Hij heeft een fantastische stem en het is fijn vermaak terwijl wij zitten te wachten.

Dan komt A Filetta op, Daniele di Bonaventura en Paolo Fresu zijn er nog niet dus zingen Ceccè, Jean-Luc en Jean-Claude samen een Paghjella.
Wanneer alle zangers en muzikanten compleet zijn en de techniek is geïnstalleerd beginnen ze met Rex, de mannen van A Filetta zingen met microfoon en dat is anders, de combinatie van de instrumenten met A Filetta is bijzonder, de polyfone zangen met een sausje van jazz. Daniele bespeelt zijn bandoneon alsof zijn leven er van afhangt, Paolo zit er wat relaxter bij.
A Filetta zingt veel nieuwe prachtige nummers, ik hoop dat de nieuwe cd niet lang op zich laat wachten. Het mooist vind ik zelf Liberata, die is in combinatie met Paolo en Daniele wondermooi, een toevoeging. We blijven bravo roepen, het is magnifiek, wederom een voortreffelijke ontmoeting.
Als laatste krijgen we Le lac van Himalaya te horen, schitterend, en dan is het werkelijk afgelopen, het had nog wel even door mogen gaan, en aan het bulderende applaus te horen denkt iedereen daar zo over, maar helaas, het is half één en het is voor deze avond klaar.

®      ®      ®

Zaterdag
Op deze middag is er een gratis concert in het Oratoire, het is een mix van diverse groepen, de Confréries de Balagne beginnen, er wordt ook het een en ander uitgelegd, in het Corsicaans en gelukkig ook in het Frans. De Confrérie zingt tijdens diensten in de Kathedraal van Calvi, een zanger verteld over de verschillende stijlen in de regio van de Balagne, de Sardijnse groep komt er ook bij en zingt een aantal nummers.

Alles in een relaxte sfeer, er wordt tussen de zangen gesproken en er zijn vragen uit het publiek - in het publiek zit ook al Patrizia Gattaceca die straks in het Oratoire zal gaan optreden, en ze discussieert mee.
De vier Bulgaarse vrouwen komen ook langs en zingen een nummer, de rest van het programma mis ik aangezien ik naar Chez Tao ga waar Jean-Claude Casanova zijn boek “A Filetta, Tradition et Ouverture” presenteert.

Op het concert van Alba verheug ik me zeer, deze jonge Corsicaanse groep heeft groot aanzien en ik heb ze nog niet eerder live gezien.
Er staan veel instrumenten klaar in de Kathedraal, viool, bas, gitaar, klarinet, mandoline, een klein Indiaas orgeltje.
Ze klinken onmiskenbaar Corsicaans, met muziek die soms wat jazzy klinkt, wederom is het publiek dol enthousiast, bij het naar buiten gaan koop ik direct de CD van Alba, dit wil ik vaker horen.

Voor ’s avonds wordt het al snel duidelijk, de Calusgiule à l’ultimu (Ultieme vonken, oftewel het slotconcert red.) kan niet buiten worden gehouden, achter de wolken blijft het flitsen, en weer moet het publiek kiezen tussen het Oratoire en de Kathedraal. Voor de artiesten is het zwaar, 2x op dezelfde avond optreden op de verschillende locaties, voor de technici betekend het zeer hard werken om alles voor elkaar te krijgen.
Maar ze krijgen het voor elkaar, het concert in de Kathedraal begint met A Filetta.
Nadat ze Benedictus en Lamentu di Ghjesù hebben gezongen gaat het publiek uit z’n dak, tegelijkertijd realiseer ik me dat dit het laatste nummer van A Filetta is tijdens dit festival.
De avond wordt een bonte stoet van artiesten; door het gangpad komen van achter uit de Kathedraal Su Cuncordu e Tenore de Orosei lopen, muziek makend met de mondharp, mondharmonica en fluitje. Weer is het publiek onder de indruk van deze vijf Sardijnen.
Vervolgens horen we een tamboerijn achter in de kerk, Assurd komt binnen en laat twee nummers horen. Dan is het de beurt aan Paolo Fresu en Daniele di Bonaventura, die na een aantal nummers samen met Huo Thangh optreden.
Het Bulgarka Quartet laat ook de prachtige heldere stemmen nog horen, net als het Ensemble Irkoutsk, en het Ensemble Tirana.
De avond wordt afgesloten met een optreden van de Algerijnse Houria Aïchi et l’Hijaz’Car, ik zag haar van de zomer op het Lörrach StimmenFestival, swingende muziek bestaande uit o.a. percussie, banjo, tarhu en basklarinet in combinatie met de Algerijnse klanken van Houria, prachtig, ze danst en geeft alles, en wordt beloond met een luid applaus.

En dan komt Orlando Forioso op, niet om te zingen, maar met de mededeling dat het is afgelopen, de XXI Rencontres de Chants Polyphoniques zijn voorbij.

Buitengekomen blijkt het de hele avond droog geweest te zijn, gelukkig gaat het muzikale feestje buiten nog een beetje door waar enkele leden van A Filetta en Alba samen in de buitenbar Paghjella’s zingen, met dat in m’n oren en korte filmpjes en foto’s geprojecteerd op de ronde muur van “Caserne Sampiero” bekijkend geniet ik na van dit grandiose festival.

Wat blijft zijn de foto’s, de gekochte CD’s en de herinneringen, bedankt “U Svegliu Calvese”, bedankt A Filetta, bedankt alle artiesten.
Tot volgend jaar !

Tra Noi
© Suzan Lohez 2009