Rencontres 2008

Ontmoeten

Tra Noi zit weer in het vliegtuig terug naar huis. Onder ons het eiland Corsica, de plaats waar we de afgelopen dagen intens hebben genoten van de 20e "Rencontres de chants Polyphoniques". Met het gevoel wat afscheid nu eenmaal met zich meebrengt, maar vooral verzadigd van de muziek die nog naklinkt in onze hoofden.

De ontmoetingen waren in meerdere opzichten bijzonder. Misschien was de muziek minder indrukwekkend geweest als we het niet hadden kunnen delen met honderden liefhebbers van muziek en Polyfonie. De warmte is niet alleen die van de zon, maar meer nog is het de sfeer, het enthousiasme, de begroetingen en bovenal de prachtige muziek. De Citadel in Calvi is de plek waar we vier dagen lang vanaf vier uur in de middag onze tijd doorbrengen. De klim naar boven voert ons naar Place d'Armes, het plein in het hart van de citadel. De verwachting zoemt in de lucht en het wachten in de rij is meer een plezier dan een onoverkomelijke bijkomstigheid als je met je neus tegen het podium wilt zitten. De ontvangst was alle acht concerten die wij bezochten onveranderlijk gastvrij. De gastvrouwen waren feestelijk en duidelijk ervaren in het begeleiden van honderden bezoekers. Niet één maal zagen wij sporen van de vermoeidheid die er zeker geweest moet zijn. We waren welkom.

Woensdag
Het Oratoire . De twee zangers van Chants de Bretagne et d'Occitanie weten ons te verrassen. De stemmen vertegenwoordigen klanken uit de Bretagne en de Occitane. Ondanks de verschillen is het gelukt om muziek te laten horen die verwondert, plaagt en tegelijkertijd een glimlach op je gezicht tovert. De persoonlijkheden van de twee zangers (Renat Sette en Yann - Fanch Kenemer) dragen daar zeker aan bij. Het muzikale duo wat de stemmen omlijst bestaat uit de saxofonist Francois Fava en de fluittist Laurent Audemard. We verlaten de zaal met het gevoel dat de muziek moet bezinken. De hoofden van de zangers blijven ons bij evenals de prachtige zang en de humor die moeiteloos een plek vond in deze muziek.

Later die avond staan we in de rij voor de Kathedraal. Op tijd, zoals heel veel andere mensen. Les Voix de Géorgie, in ons achterhoofd weten we dat we dit mooi gaan vinden. De band die A Filetta heeft met Georgië en de wetenschap dat zij deze groep een zeer warm hart toedragen maakt ons nieuwsgierig. De oorlog die op dit moment tiert in het thuisland van deze negen zangers laat ons niet los. Hoe moet het voor hun zijn om hier te zingen? Hun harten zullen daar zijn, maakt dat de muziek mooier of doet het af aan de kwaliteit? We mogen er nog even bij stilstaan terwijl A Filetta 1901 zingt. Na Pater Noster, Scherzi en een perfecte Sumiglia zijn we klaar voor Les Voix des Georgie.

De introductie van de Georgiërs door Jean Claude is geen luchtige aankondiging. Het respect en de afspiegeling van het hart op zijn expressieve gezicht zeggen genoeg.

Zodra de mannen het podium op komen weten we dat het goed zal zijn. Deze heren stralen kracht uit, en ze hebben nog geen noot gezongen. Soms wil je vertellen hoe het was om erbij te zijn, maar dat kan niet. De Georgiërs hebben ons hart veroverd en ons na doen denken over onze kracht, over verlies, over doorzettingsvermogen en een lach in moeilijke tijden. Het woord inborst is hier letterlijk en figuurlijk op zijn plaats. De stemmen zijn op elkaar ingespeeld en in staat tot krachtige volkszangen, een duel met humor, maar ook tot bijna fluisterende vocale kunst die ons het zwijgen oplegt. "L'aniversariu di Minetta", gecomponeerd door Tavagna en gegeven aan A Filetta kennen we van het album Intantu. De vertolking van de Georgiërs ontroert. Als de wereld zou zingen als zij, zou er vrede zijn. We nemen een beetje mee.

®      ®      ®

Donderdag
De tweede dag is de dag dat we voor het eerst kennis maken met andere Corsicaanse Polyfonie. Tavagna voelt zich thuis in de prachtige Kathedraal. Ze zullen hier in de twintig jaar dat ze bestaan vaak hebben gezongen. We zien dat aan de ontspannen manier waarop ze op het podium bewegen en met gemak nonverbaal met elkaar communiceren. De mannen wisselen af. Hiermee wordt het onderste uit de kan gehaald als het gaat om de manier waarop een zang vorm krijgt. De groep straalt plezier uit en brengt de traditionele Corsicaanse zangen met liefde voor hun geboorteland. Het is mooi zonder perfect te zijn en juist dat laatste maakt dat de muziek leeft en karakter krijgt. We blijven geboeid luisteren tot het eind, een aangename kennismaking.

Eenmaal buiten zingt Tavagna in de buitenbar nog wat Paghjella's en krijgen ze bijval van leden van A Filetta.
We worden wat week als we zien hoe het zoontje van Jean-Luc op vaders arm zijn hand tegen zijn oor legt en horen op een stil moment nog net zijn hoge stemmetje meezingen met Tavagna en A Filetta. De volgende generatie Polyfonie is in de maak.

We eten ons zoveelste warme stokbrood in de Citadel op de stenen trappen. In goed gezelschap van onze Franse en Duitse A Filetta-vrienden. De avond is gevallen en het is tijd voor het tweede concert van die dag. De kussentjes die we dankzij een tip op het Corsica prikbord hebben meegenomen, komen goed van pas. We zullen wederom in de Kathedraal een concert bijwonen, dit keer van Doulce Memoire. Een twaalfkoppig gezelschap bestaande uit fluitisten en vocalisten, zal muziek uit de renaissance laten horen. Een inleiding van een soortgelijk werk uit Calvi brengt ons in de sfeer, al is de opzet even wennen. A Filetta brengt "Rex" en "Benedictus", beide zangen sluiten aan op wat we hoorden en later horen van Doulce Memoire. Er wordt tijd gemaakt om het podium gereed te maken voor de groep. Er staan tien kaarsen, muziekstandaards met lampjes, kortom dit belooft wat. De aankondiging van Jean-Claude Acquaviva laat niets aan duidelijkheid te wensen over. Er mag niets, we mogen zelfs niet klappen tussendoor. Hier heeft Tra Noi niets op tegen, in tegendeel.

De sfeer wordt steeds plechtiger en de stilte is te snijden als de zangers en fluitisten zich gereed maken voor het office des ténèbres (een heilig werk). De muziek voelt als een zware maar aangename deken. De perfectie is tekenend voor de uitstraling van Doulce Memoire. Er zijn rituelen, de kaarsen worden aangestoken en weer gedoofd als het einde van het concert nadert. De ceremonie duurt lang en er komt een moment dat we wat gaan schuiven op onze bankjes. Sommigen houden het niet vol en verlaten de Kathedraal. Het voelt alsof we meegenomen worden naar de tijd waarin deze rituelen een belangrijk onderdeel vormden voor de kerkgangers. De enige onvolkomenheid die wij konden ontdekken was een glimlach, heel even, maar het bracht ons even terug naar Calvi 2008. Passie, perfectionisme, professionaliteit, talent en een voorliefde voor Renaissance muziek zijn volgens ons de sleutelwoorden in dit concert.

®      ®      ®

Vrijdag
La mal coiffée in het Oratoire. Het is meteen gezellig. De ramen klapperen wat, er staat een fikse wind en we voelen wat spetters. Maar de zon straalt als de zes zangeressen van La mal coiffée binnenkomen. Ranke gestaltes in zonnige jurken, karaktervolle dames waar niet mee te sollen valt, dat zie je meteen. Ze ontwapenen zonder wollig te zijn en er is een soort speelse sfeer waar je blij van wordt. We gaan er eens goed voor zitten. Marie was comédienne en dat is ze volgens ons nog steeds. Er wordt hartelijk gelachen om de manier waarop ze hun muziek inleiden. Grotendeels heeft deze te maken met vrouw zijn. Ze stralen uit wat ze zingen, is de conclusie. Polyfonie en vrouwen gaan goed samen. De keelklanken doen ons denken aan Les voix Bulgares en alweer zijn we onder de indruk van de stemmen die moeiteloos op elkaar afstemmen. Is het mooi in de zin van gevoelig? Misschien, het raakt een andere plek. De plek die we soms vergeten, de helende kracht van humor in samenwerking met muziek. Er is ritme waardoor we ons afvragen hoe het zou zijn om deze dames buiten op het podium te horen. We geloven niet stil te kunnen blijven zitten. De instrumenten die ze gebruiken zijn in hun eenvoud een gedoseerde ondersteuning voor zes krachtige stemmen. De mimiek doet de rest. Heerlijke muziek waar je vrolijk van wordt, als vanzelfsprekend slinkt de stapel cd's bij de uitgang gestaag.

Het weer is slecht. Vanavond wordt dan eindelijk het grote podium bezet door A Filetta en Danyel Waro. De onrust is voelbaar aanwezig bij de organisatoren van de Rencontres. Het waait behoorlijk en de enorme luidsprekers laten de wind klinken als een naderende onweersbui. Bovendien regent het en als we naar de bergen kijken zien we hoe donkergrijze wolken zich samen pakken en de grillige toppen verbergen.

Er wordt een besluit genomen, het concert zal 'verdeeld' worden. De Kathedraal en het Oratoire moeten het podium vervangen. Teleurstelling, maar we kunnen niet anders dan ons er bij neer leggen. De geluidstechnici stellen alles in het werk om onze avond onvergetelijk te maken en we hebben daar bewondering voor. Gedwee wachten we af wat er komen gaat. Tegen de tijd dat het concert zou moeten beginnen, zien we hoe de zojuist perfect afgestemde microfoons er haastig uit worden getrokken en er wat rumoer ontstaat.

Het verlossende woord wordt gesproken. Het regent niet meer en de wind neemt af. Het concert zal toch buiten plaatsvinden.

De belichting werpt toverachtige figuren op de hoge witten muren. Onder de blauwe lampen lijkt het alsof er een sprookjesboom speciaal voor de gelegenheid is neergezet. Op het plein en de trappen zit het publiek . We weten niet helemaal wat te verwachten. Dan klinkt er slagwerk. Danyel Waro en drie percussionisten lopen voor ons langs het podium op en vanaf dat moment is duidelijk dat het een waanzinnige avond gaat worden. We snappen nog niet helemaal wat A Filetta in petto heeft met deze paradijsvogel. Danyel straalt eigenzinnigheid uit. Zijn hele voorkomen boeit, zijn haar, zijn bewegingen, je moet er wel naar kijken. Dan klinkt zijn stem. Rauw, doorleefd, maar zo zuiver als het water in de baai beneden ons.

A Filetta betreedt het podium. De klanken van "A Paghjella di l'Impicati" vullen de Citadel. We kennen de tekst en met gebogen hoofd luisteren we. Danyel heeft ook een verhaal. Zijn stem is als een toverlantaarn en projecteert leed, onmacht, verdriet en hoop zoals we dat ook terughoren in "A Paghjella di l'Impicati". Het is op schrift niet mogelijk deze stem te beschrijven anders dan vervuld van wijsheid, gevoel en het leven. Het is alweer gelukt om een niet voor de hand liggende samenwerking tot een succes te maken.

Het publiek komt in beweging en een handjevol mensen danst uitbundig voor het podium. We genieten van deze kant van A Filetta. De sfeer wordt uitbundiger en terwijl Maxime zich ontpopt tot een heuse percussionist wordt er gedanst. De klok tikt door en er het einde is al vier keer uitgesteld. Na een Corsicaanse versie van 'Hoofd schouders, knie en teen' laat Danyel zijn improvisatietalent horen. Hij zingt over slapen gaan, het einde en afspraken met de politie. Kortom, er moet een einde aan komen, helaas. Nog eens?

®      ®      ®

Zaterdag
Nog eens! Dat denken we als we alle foto's van vrijdagavond nog eens hebben bekeken. Als we zaterdagochtend naar de wolken kijken weten we dat het vanavond wel eens anders kan aflopen. Er zit duidelijk regen in de lucht en het enige wat we hopen is dat het er voor 21:30 uitvalt, want dan is er de Finale. Ons eerste terrasje met elkaar. We zitten in de haven en driemaal slaat een stevige wind de glazen van tafel. We weten dat er een besluit is genomen, dat de finale niet zal zijn zoals gehoopt.

Maar! In het Oriatorium gaan we om 18:00 eerst luisteren naar Nørn. Er fladderen drie Nornen binnen. Ze staan symbool voor verleden, heden en de toekomst. De weergave van een Scandinavische mythologie die we te zien krijgen horen we in de wat mystieke zang. De zelfontworpen jurken vertegenwoordigen de kleur van de diepte van de zee en verleden heden en toekomst vertellen ons het verhaal. De zangeressen bewegen zich op het podium en richten zich ieder afzonderlijk op het publiek zonder de eenheid in stemmen te verliezen. Onmiddellijk heeft een van ons een associatie met Kate Bush. De zang die geheel in een eigen taal wordt gezongen sluit mooi aan op de excentrieke presentatie. De prachtige samensmelting van kunst en zang maakt het Oratorium bijna tot een theater.

We moeten kiezen. Na drie avonden bediend te zijn met prachtige muziek staan we in dubio. Kiezen we voor de Kathedraal of het Oratorium? Het lijkt gemakkelijk de Kathedraal te kiezen, maar zo voor de hand liggend is het niet. Het comfort is minder, maar dat mag geen reden zijn. De akoestiek dan? We komen er niet uit en vragen aan een insider wat een goede keuze is. Het wordt het Oratorium. De muziek wordt verdeeld. Denk je eens in. Technisch gezien is er gisteren al flink geoefend, maar nu is het echt. Hier, op deze bijna intieme en inmiddels vertrouwde plek, zal een deel van de finale plaatsvinden. Zangers en muzikanten zullen van de Kathedraal naar het Oratorium gaan en andersom. Iedere gast moet zoveel mogelijk van al dat moois meekrijgen. Daarnaast moeten het geluid,de verlichting én de ruimte op het podium geschikt zijn voor de Georgiers, Gabriel Yacoub en zijn band en Daniele di Bonaventura.

Gabriel Yacoub neemt zijn plek op het podium in met zijn gitaar. We hebben van een afstand al de draailier bestudeerd. Een markant instrument, we hebben het nog nooit gehoord. Gilles Chabenat zal het gaan bespelen. Vier koperblazers stellen zich op achter Gabriël en ook de pianist/bassist schuift achter de piano. Dan begint hij te zingen. De muziek roept associaties op met Franse chansonniers, maar toch is het anders. Gabriël Yacoub heeft een warme stem en de bijna dichterlijke folk roept een vanzelfsprekende rust op. Misschien komt het door de persoonlijke noot die klinkt in de teksten die door hem zelf zijn geschreven. Hoe had dit buiten geklonken? We weten het niet. Wel weten we dat het Oratorium zich goed leent voor dit ensemble.

In een hoog tempo wordt het podium vrijgemaakt voor een solo van Daniele di Bonaventura. Op het moment dat hij plaatsneemt op zijn stoel verandert er iets in zijn gezicht. Hij lijkt niet echt meer onder ons te zijn als hij begint te spelen. Toch nemen de klanken en het tikken van zijn vingers op de knoppen van de Bandoneon ons een beetje mee. De sfeer die de muziek oproept is wat gelaten, we denken aan het feest van gisteravond. De wind waai, er klappert wat, een raam wordt vastgezet. Buiten is het inmiddels donker, zien we. We weten niet goed wat er verder nog komt. Dan sluit Daniele af, staat op en verlaat zijn plek.

A Filetta zingt. Ze zijn van de Kathedraal naar het Oratorium gelopen om voor ons op te treden. We genieten er maar goed van, het is de laatste avond en vooralsnog zal het even duren voor we weer een optreden kunnen bijwonen. Hopend dat het niet het laatste is wat we van ze horen vanavond, wachten we af wat er komen gaat als ze het podium verlaten.

Danyel Waro komt binnen en het applaus klinkt zelfs wat feestelijk. Bijna alle aanwezigen hebben hem gisteren ook ervaren. Maar het is anders nu. Vanwege het podium, dat slechts een tiende meet van dat van gisteren? De paradijsvogel is ineens dichtbij komen klapwieken. Zijn zang, het slagwerk, zijn wervelende bewegingen... Stil zitten blijft onmogelijk. Het verschil is dat zijn gelaatstrekken te zien zijn. Deze op het oog zo vreemde, wilde man weet heel duidelijk waar hij het over heeft. De grimassen van Danyel Waro maken de puzzel compleet.

We gaan afsluiten, met Les voix de Georgie. Ook vanavond volgt er de ene toegift na de andere, het kan, want hierna komt er niets meer. Het is het laatste wat we horen en het is tijd om alle indrukken te gaan verwerken. Het was veel.

Rencontres. Na het meegemaakt te hebben zouden we nooit een andere naam voor dit festival hebben kunnen bedenken. We zijn moe maar voldaan, we beleefden acht concerten in vier dagen in een sfeer die een droom nadert. Zondag rijdt de taxi ons door de regen naar het vliegveld. Van de 37 graden bij onze aankomst is niets meer te merken. Het is goed zo. We groeten Corsica van boven, tot volgend jaar !

Tra Noi
© Christina Kremer 2008